1. Chuỗi ngày lên xuống chơi vơi!
Có một khoảng thời gian, mình từng rất chật vật trong việc xây dựng các thói quen mới. Những suy nghĩ trong đầu luôn hối thúc mình phải vẽ mỗi ngày, tự giác hơn, thức dậy sớm hơn, và vẽ nhiều hơn. Mỗi khi lướt điện thoại và bắt gặp những video ngắn truyền động lực trên mạng là mình như được tiêm một liều dopamine cực mạnh. Cảm giác sôi sục lúc ấy khiến mình muốn vẽ ngay lập tức, và mong muốn có một kết quả tức thì.
Nhưng chắc bạn cũng đoán được rồi đấy, thực tế lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Ngày đầu tiên luôn luôn trôi qua suôn sẻ. Sang ngày thứ hai, sự chán nản đã bắt đầu nhen nhóm. Đến ngày thứ ba, ngọn lửa nhiệt huyết bỗng chốc biến mất.
Mình cứ thế rơi vào một vòng lẩn quẩn: quyết tâm thay đổi, cố gắng được đúng một hôm, rồi lại buông thả cả tuần dài chỉ để chờ đợi một liều động lực mới.
2. Vì sao chúng ta luôn bỏ cuộc giữa chừng?
Lúc này khi nhìn lại, mình nhận ra nguyên nhân khiến bản thân hay bỏ cuộc giữa chừng nằm ở việc luôn vô thức ngấm ngầm so sánh lợi ích.
Khi cơn hưng phấn (dopamine rush) qua đi thì vào khoảnh khắc mình bắt đầu một việc nào mới, mình luôn cân đo đong đếm xem việc này mang lại lợi ích gì, rồi xem xét quá trình thực hiện nó có mệt hay tốn thời gian không. Khi việc bắt đầu đòi hỏi quá nhiều năng lượng và thời gian, mình sẽ luôn luôn chọn công việc dễ dàng, nhẹ nhàng và thú vị hơn là lướt điện thoại.
Nếu chỉ dùng sức mạnh ý chí để ép bản thân làm một việc trái với lối sống hay thói quen hiện tại, mình sẽ thấy điều đó rất miễn cưỡng. Mình phải kỷ luật, gò bó bản thân và điều này rất khó để duy trì, Và kết cục thì bạn biết rồi đấy… mình sẽ lướt điện thoại.
Để khắc phục được điều này, mình đã hiểu được rằng: ”Đích đến cuối cùng chưa bao giờ là xây dựng một thói quen mới, mà là xây dựng một hình mẫu con người bạn muốn hướng tới.
Mọi chuyện chỉ thực sự thay đổi khi mình biết được mình muốn trở thành người như thế nào thay vì mình muốn kết quả ra sao.
3. Bạn nghĩ mình là người như thế nào?
Khi đọc cuốn sách Atomic Habits (Thay Đổi Tí Hon Hiệu Quả Bất Ngờ), tác giả James Clear nhấn mạnh rằng: ” Sai lầm lớn nhất của mọi người là cố gắng thay đổi thói quen từ ngoài vào trong (tập trung vào Kết Quả). Để xây dựng thói quen bền vững, bạn phải thay đổi từ trong ra ngoài (tập trung vào bản chất/cái tôi) – tức là tập trung vào việc bạn muốn trở thành ai, chứ không phải bạn muốn đạt được cái gì.”
Điều này làm mình nhớ đến câu nói rất hay, được kết hợp từ hai tư tưởng triết học nổi tiếng:
“What a man thinks is what he does, what he does is what he is” – Điều bạn nghĩ sẽ định hình hành động và điều bạn hành động sẽ nhào nặn nên con người bạn.
Về cơ bản, bạn nghĩ mình là người như thế nào, bạn sẽ hành xử đúng như thế ấy. Đây là công thức để bạn xây dựng thói quen bền vững.
Nếu bạn
- Là một người đam mê vẽ, bạn sẽ vẽ mọi lúc có thể, vẽ mỗi ngày mà không cần ai hối thúc hay dùng kỷ luật để ép buộc bản thân.
- Là một người sống khoẻ mạnh, bạn sẽ tự giác tập thể dục hằng ngày, ăn uống lành mạnh mà không cần ai khuyên nhủ bạn.
Và ngược lại, nếu bạn thích ca hát nhưng lại bị bắt phải múa, bạn sẽ dễ sinh ra tâm lý chán nản, trốn tránh, và phải tiêu tốn rất nhiều ý chí, quyết tâm để hoàn thành.
Nhận ra được sự khác biệt mấu chốt này, mình lại bắt đầu một hành trình mới để xây dựng thói quen sau bao lần thất bại, nhưng lần này với một tư duy mới. Mình bắt đầu bằng việc xác định với bản thân và đặt câu hỏi:
“Mình là một người đam mê vẽ, và một người đam mê vẽ họ sẽ thường làm gì?”.
Một câu nói xác nhận hình mẫu và một câu hỏi theo sau đã cung cấp đủ năng lượng, để mình ngồi vào bàn, cầm bút lên và vẽ. Kể cả khi vẽ xấu hay chán nản vì mãi không tiến bộ, mình vẫn giữ vững suy nghĩ “mình là một người đam mê vẽ” để tiếp tục vẽ. Một chân lý đơn giản: Người đam mê vẽ thì sẽ vẽ, bất chấp kết quả. Chỉ đơn giản là vẽ thôi! Bởi vì nếu mình nhận định rằng ‘mình là một người thích vẽ đẹp‘, câu chuyện chắc chắn đã rẽ sang hướng khác, và có lẽ mình đã bỏ cuộc từ lâu rồi (ha ha ha).
4. Lý thuyết = 0, thực tế thắng 1
Nghe thì có vẻ đơn giản ha? Bạn chỉ cần nghĩ/ý thức được bạn muốn trở thành ai thì bạn sẽ hành động thôi. Mình cũng nghĩ vậy cho đến khi những ngày mệt mỏi ập đến.
Bạn trở về nhà sau một ngày dài với cái bụng đói meo và toàn thân nhớp nháp, đồ ăn thì phải nấu, quần áo thì phải giặt, và còn rất nhiều thứ đang chờ bạn phải làm. Lúc này, việc bạn nghĩ mình là người như thế nào chẳng mấy tác dụng. Điều bạn muốn nhất lúc này là nghỉ ngơi, ngồi lướt điện thoại một tí để đỡ mệt. Rồi cuối cùng lại mệt hơn, chẳng có công việc nào được hoàn thành và cảm giác chán ghét bản thân lại ập đến vì đã trì hoãn và không duy trì được thói quen.
Khi này, bạn cần một phương pháp khác, một cách thức để bổ trợ cho “hình mẫu bạn muốn trở thành” thì mình đã đúc kết thành các bước đơn giản dựa trên công thức sau:
Trì hoãn = Thời gian chuẩn bị + Công sức thực hiện.
Khi thời gian chuẩn bị càng lâu, bạn càng cảm thấy phiền, khi công sức thực hiện quá nhiều, bạn càng cảm thấy mệt. Hãy tưởng tượng bạn nấu ăn, nếu bạn không đam mê nấu ăn, thì ưu điểm của “nấu ăn” là “ăn” và nhược điểm là “nấu”, thời gian sơ chế, công sức nấu, bla bla bla,.. nghĩ thôi cũng đã thấy mệt!
Mục tiêu lúc này của chúng ta là triệt tiêu hai biến số kia để đưa sự trì hoãn về bằng không. Vậy phải làm điều đó như thế nào?
- Bừa đồ đi!
Nghe có vẻ hơi ngược đời với những lời khuyên ngăn nắp, nhưng đây chính là cách hoàn hảo để triệt tiêu biến số đầu tiên: Thời gian chuẩn bị. Nếu dọn dẹp và bày biện dụng cụ tốn quá nhiều thời gian và năng lượng thì bạn sẽ càng không muốn làm.
Vì thế, mình hay bừa hết sổ vẽ, bút, màu ra để sẵn một góc. Để khi nhìn thấy hoặc có ý định muốn vẽ là mình sẽ ngồi vào vẽ ngay vì mọi thứ đã có sẵn trước mắt. Thậm chí, cuốn sổ vẽ của mình cũng được mở sẵn và kẹp sẵn bút. Lúc này, việc cầm bút quẹt vài đường sẽ đơn giản hơn bao giờ hết. Chỉ cần “bừa” hết đồ ra, là bạn đã chứng minh cho bản thân thấy mình đang là một người “đam mê vẽ”.
Vậy là chúng ta đã dẹp được trở ngại đầu tiên: Thời gian chuẩn bị, đồng thời cắt giảm ngay được 1/2 sự trì hoãn.
- Chỉ 2 phút thôi!
Vậy còn công sức thực hiện? Vẽ 1, 2 hay là 3 tiếng? Nếu biết trước tốn quá nhiều sức và thời gian thì mình cũng sẽ ngồi nhìn chằm chằm vào tờ giấy trắng. Vì vậy, mình sẽ không đặt một mục tiêu quá cao hay lý tưởng, mà chỉ hạ thấp kỳ vọng xuống mức tối thiểu: Chỉ 2 phút thôi! Thời gian quá ngắn để vẽ được một bức tranh nhưng quá đủ để vẽ một vài nét.
Cứ vẽ bậy! Vẽ người que, vẽ những hình vô nghĩa hay chỉ đơn giản là thử quẹt các mảng màu lại với nhau. Việc hạ thấp tiêu chuẩn trong những lúc cạn kiệt năng lượng không làm bạn vẽ dở đi, nó chỉ giúp bạn duy trì niềm vui với việc vẽ, để bộ não không bị đánh tráo khái niệm rằng: Vẽ = Áp lực và mệt mỏi.
Một khi đã vượt qua được rào cản khó nhất là sự bắt đầu, theo quán tính, mình thường sẽ ngồi vẽ tiếp 10, 15 phút hoặc hơn. Nhưng kể cả khi bạn thực sự quá mệt và không vẽ nữa ngay sau phút thứ 2, điều đó vẫn hoàn toàn tuyệt vời! Mục tiêu lúc này không phải là vẽ một tác phẩm hoàn chỉnh, mà là bạn đã chiến thắng sự trì hoãn của ngày hôm đó và quan trọng nhất: bạn đã bảo vệ thành công cái hình mẫu bạn hướng tới “Mình là một người đam mê vẽ nên mình sẽ vẽ mỗi ngày”.
Và khi kết hợp cả hai việc: Thay đổi cách bạn nghĩ về bản thân và triệt tiêu những rào cản, mình đã tự thiết kế một lộ trình học vẽ cơ bản trọn vẹn chỉ gói gọn trong 10 phút.
10 phút là một nhịp độ vừa vặn tiếp nối quy tắc 2 phút – đủ ngắn để bạn không thấy ngợp, nhưng nội dung vẫn được cô đọng súc tích để bạn thấu hiểu một kỹ năng mới từ cơ bản đến khi thành thạo. Bạn không cần phải vận dụng quá nhiều sức mạnh ý chí để bắt đầu lộ trình này, vì mọi thứ đã được bày sẵn trên bàn chờ bạn đặt bút.
Bắt đầu bài học đầu tiên → Bài 1.1: Kỹ thuật vẽ nét – Ghosted Line